|
Coğrafik Özellikler
Moldova 33,700 km2'lik yüzölçüme sahip, Romanya ile Ukrayna'ya sınır bir ülkedir. Prut nehri batı sınırlarını belirler, Nistru nehri ise doğu sınırına paralel şekilde akmaktadır.İklim Tipik Karadeniz iklimine sahiptir. Kışlar soğuk ve ılık, yazlar nemli ve sıcaktır. Ortalama sıcaklık yazın 21 ºC, kışın ise -3 ile -5 ºC arasındadır. Nüfus ve Etnik Yapı
Moldova'nın nüfusu yaklaşık 4,3 milyondur. Nüfusun %64'ü Moldovan olup, %14 Ukranyalı, %13 Rus, %5 Gagauz ve kalanlar ise Bulgar, Beyaz Rusya, Alman, Polanyalı ve Çingenlerdir. Ortodoks Hıristiyanlar çoğunluğu oluşturmakla birlikte %1 civarında yahudi nüfusu vardır.
Tarihi Yerleri
Baserabya bölgesinin bir bölümünde kurulu bulunan Moldova Prut ve Nistre nehri arasında bir bölgededir. Yaklaşık 3 asır Osmanlıların hükümranlığı altında yaşam süren Moldovalılar 1812'de Bükreş anlaşması ile Rusların denetimi altına girmişlerdir.I. Dünya harbinden sonra Romanya'ya bağlanmışlardır. 1924 yılında Rusya tarafından tekrar işgal edilmiştir. Moldova 27 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiştir.
Parlamento ve Yönetim Şekli
Moldova cumhuriyeti parlamenter sistemle yönetilmektedir. 101 parlamenter ve 14 Bakanlıkla yönetilmektedir. Cumhurbaşkanı yetki ve sorumlulukları anayasa ile belirlenmiştir.
Siyasi partiler; Kominist parti (%40) ve Demokrasi ve Reformlar için İttifak Partisi (%40)'dir. Demokrasi ve Reformlar Partisi; Müreffeh ve Demokratik Moldova Bloku ve Demokratik Güçler Partisi, Yeniden Doğuş ve Gönüllüler Partisi.
Moldovanın başşehri Kişinev (Chisinau)'de 711.000 kişi, Trispol'da 190.000 kişi, Balti'de 151.000, Bender'de 137.000 kişi yaşamaktadır. Gagauzların başkenti olan Komrat'ta ise yaklaşık 40.000 kişi yaşamaktadır.
İstihdam Moldova'da istihdam önemli sorunlardan birisidir. Halkın geçim kaynağı genelde hayvancılık ve ziraattir. Moldova bağımsızlığını kazandığı 1991 yılından itibaren serbest ekonomiye geçiş için önemli atılımlar yapmıştır.
Yabancı yatırımcılar için Avrupa'da merkezi bir geçiş noktada olması, iyi eğitilmiş insan gücü ve Avrupa'ya göre ucuz işgücü, Moldova hükümetinin sağladığı yatırım kolaylıkları önemli faydalar sağlamaktadır. Moldova şarapları dünyaca ünlüdür. Türkiye'den giden yatırımcılar Moldova'da fırın, lokanta açmakta ve küçük çapta da olsa sanayi yatırımları yapmaktadır.Konuyla ilgili ayrıntılı bilgiler Kişinev'deki Türk Büyükelçiliği veya Türkiye'deki Moldova Büyükelçiliğinden alınabilir.
Türkiye Moldova Büyükelçiliği (Kişinev)
Tel: +373 2 242 602
Faks: +373 2 225 528
Moldova Türkiye Büyükelçiliği (Ankara)
Kaptan Paşa Sokak No: 49
G.O.P. / Ankara
Tel: 0.312 446 55 27
Faks: 0.312 446 58 16
Moldova Konsolosluğu (İzmir)
Tel: + 421 10 19
Faks: + 421 49 24
1 USD yaklaşık 12,5 Moldova Leyi olup, her yerde döviz büroları bulunmaktadır. Bürolarda USD, Mark bozdurulması efektif kurdan yapılabilmektedir.Gümrük girişinde üzerinizde bulunan dövizleri bir form ile bildirilmelidir. Aksi taktirde Moldova'dan çıkışta sorunlar yaşanabilir. Kişinev havaalanı Türk firmalarının katkıları ile inşaa edilmiştir.
Telefon, TV, Radyo ve İnternet Hizmetleri Moldova'da büyük şehirlerde telefon hizmetleri yüksek kalitede verilmektedir. Kırsal alanlarda haberleşmede sorunlar yaşanabilir. Uluslararası konuşmalar pahalıdır. Doğrudan uluslararası konuşma yapılabilmektedir.Cep telefonları uluslararası konuşmalara açık olduğu taktirde Moldova'da anlaşma yapılan GSM firmaları aracılığı ile yapılabilmektedir. Küçük yerleşim bölgelerinde cep telefonları ile konuşma imkanı yoktur.
Sun televizyonu kablolu olarak CNN, Euro News, Cartoon, Network, Animal Planet ve diğer Rus ve Romanya TV'lerinin yayınlarını yapmaktadır.Kişinev'de internet hizmeti sunan pek çok firma vardır. Relsof, Moldpac,Moldsat, Moldova, Riscom ve Soros vakfı bunlardan en önemlileridir. Aylık internet ücretleri 10-20 USD arasında değişmektedir. Büyük şehirlerde internet kafelerde internet hizmetlerinden yararlanılmaktadır.
Müzeler ve Kültürel Etkinlikler Ulusal Tarih Müzesi, Ulusal Sanat Müzesi, Sanatçılar Birliğinin Galerisi, Ulusal Etnografya ve Tabiat Müzesi, Arkeoloji ve Etnografya Müzesi,Puşkin Müzesi, Sciusev Evi Müzesi gezilebilecek müzi ve kültürel alanlardır. Kişinev'deki kültürel etkinlikler Avrupa ülkeleri standartlarına yakındır.
Resmi Tatiller
01 Ocak Yeni Yıl
7-8 Ocak Krismis Tatili
8 Mart Uluslararası Kadınlar Günü
27-28 Nisan Paskalya Tatili
01 Mayıs Uluslararası İşçiler Günü
08 Mayıs Mezarları Ziyaret Günü
09 Mayıs Zafer Günü
27 Ağustos Bağımsızlık Günü
31 Ağustos Dil Bayramı
25 Aralık Katoliklerin Krismısı
Moldovan Gelenekleri Moldovanlar tarihleri boyunca aile bağlarına önem vermişlerdir. Yabancılara karşı çok samimi ve içten davranırlar. Sanata, güzelliğe ve kültüre önem verirler. Ekonomik sıkıntılarına rağmen özellikle hanımlar giyimlerine ve bakımlarına çok önem gösterirler. Erkekler bayanlarla karşılaştıklarında bayanların ellerini öperler, erkekler ile el sıkışırlar.
Moldova'da ikram edilen içki bardağının tamamı bitirilmediği taktirde bu kaba bir davranış kabul edilir. Akşam yemeklerinde, iş yemeklerinde veya herhangi bir davette alkol almayan kişiler alkolsüz içkilerini alarak diğer konuklara uyum göstermeleri beklenir. Moldovaların evlerine dışarı ayakkabısı ile girilmemekte, içeri girerken terlik giyilmektedir.
Moldova'da bir doğum günü veya kutlama partisi için davet edilen eve misafir olarak gelinirken bir buket çiçek veya küçük bir hediye götürülmesi nazik davranış olarak kabul edilmeketdir. Bu tür günlerde çiçek sayısı tek olmalıdır. Çift sayılı çiçekler cenaze törenleri için götürülmektedir.
Vize Moldova için gri pasaportlar dışında tüm pasaportlar için (yeşil dahil) vize alınmalıdır. Vizeler Moldova'nın Ankara Büyükelçiliğinden alınmaktadır. Vize formları öncelikle doldurulmalıdır. Moldova'dan transit geçecekler için transit vize alınmalıdır.
Şehir İçi Ulaşım Moldova'da şehir içi ulaşım çok ucuzdur. Kişinev'de otobüsler, tramvaylar oldukça kalabalıktır. Sabah 5'den itibaren saat 24.00'e kadar 15 dakika aralıklarla ulaşım hizmeti vermektedirler. Taksi ücretleri şehir içinde sabittir. Bu ücret yaklaşık saat başı 5 USD civarındadır. Şoförsüz taksi kiralamak mümkün değildir. Taksi ile birlikte şoför kirası günlük 50 USD (benzin hariç) civarındadır. Pazarlığa bağlı olarak bu fiyatlar değişmektedir. Havaalanı Kişinev şehir merkezi arasının taksi ücreti yaklaşık 15-20USD'dır.
Sağlık ve Güvenlik Sorunları Tüm meyve ve sebzelerin tazyikli su ile yıkanarak yenilmesi önemle tavsiye edilir. Büyük marketlerde her türlü yiyecek ürünleri bulunmaktadır. Ayrıca gıda dışındaki kozmetik, giyim ürünleri de büyük mağaza ve marketlerden satın alınabilir.Sular konusunda güvenilir olmayan suların içilmemesi tavsiye edilmektedir.Seks konusunda çok dikkatli davranılmalıdır. Son zamanlarda Moldova'da HIV/AIDS virüsleri taşıyan kadınların oranları artmaktadır. Ayrıca hepatit B virüsü de önemli sağlık sorunu oluşturmaktadır ve bu virüs de cinsel temas yolu ile yayılmaktadır.Moldova'da ağırlaşan hayat şartları nedeni ile soygun ve cinayet olayları artmıştır. Bu nedenle kapılar iyi kilitlenmeli, tek başına karanlık caddelerde dolaşılmamalıdır. Bunlar Moldova'nın çok güvensiz bir ülke olduğunu göstermemektedir. Benzeri olaylar dünyanın hemen hemen tüm ülkeleri içinde geçerlidir.
Acil Aramalar
Yangın 901
Polis: 902
Ambulans: 903
Uluslararası Telefon Yardımcısı (İngilizce): 813
Telefon Yardım Hizmeti. 909/999
Eğitim Moldova'da ilk öğretim 4 yıl olup, 6-10 yaşlar arasında yapılmaktadır. İlköğretimden sonra 4 yıl süre ile 10-14 yaşları arasında düşük düzeyde orta öğretim (Lower Secondary School) verilmektedir. 14-17 yaşları arasında ise Türkiye'deki lise eğitimine benzer şekilde 3 yıl süre ile eğitim verilmektedir. Diğer bir alternatif ise 14-18 yaşları arasında 4 yıl süre ile verilen eğitimdir. Bu eğitimden mezun olanlar Bakolorya derecesi almaktadır. Bakolarya derecesi alanlar üniversite eğitimine aday öğrenciler olup, diğerleri (3 yıl) genelde meslek eğitimine yönlendirilmiş öğrencilerdir.
Moldova'da Yükseköğrenim; Üniversite, Akademi, Yüksek Öğrenim Enstitüleri, Konservatuar ve Meslek Yüksekokulları dengi kolejlerden oluşmaktadır. Yüksek öğrenimle ilgili kanun 15 Aralık 1994 yılında düzenlenmiştir. Kanuna göre Yükseköğrenimin yönetim ve finansmanından Eğitim Bakanlığı sorumludur.Eğitimle ilgili Ankara'da Moldova Büyükelçiliğinden bilgi alınabilirMoldova'da yükseköğrenim Eylül'de başlar, Temmuz'da biter. Yüksek öğrenimde notlar 10 üzerinden verilmektedir 5 ve üstü geçer 5'in altındaki notlar ise kalır.Yükseköğrenime giriş için 12 yıllık eğitim sonrası alınan bakolarya derecesi yeterlidir. Üniversitelerde eğitim dili Moldovaca (Romanca) ve Rusca'dır.Üniversite eğitimi ücretlidir. Yabancılar için yıllık eğitim ücretleri 500-2000 USD arasında değişmektedir.Moldova'da üniversite okumak isteyen kişilerin öncelikle Türk Yükseköğrenim Kurumu veya MEB'nın yurtdışı eğitimi genel müdürlüğü ile temasa geçerek bilgi almaları ve ondan sonra diğer işlemlere (vize, üniversiteye müracaat, konaklama vb) başlamaları tavsiye edilmektedir.
Moldova Teknik Üniversitesi ve Molodva Devlet Üniversitesi en iyi üniversitelerden ikisidir.Moldova'daki toplam yüksek öğrenim birimi sayısı 28'dir. Üniversitelerle ilgili ayrıntılı bilgilere üniversitelerle temasa geçilerek ve üniversitelerin internet sitelerinden erişilebilir.Moldova'ya Türkiye'den karayolu ve havayolu ile ulaşılabilmektedir. İstanbul'dan Kisinev havaalanına uçuş süresi yaklaşık 65 dakikadır. İstanbul-Kişinev arası otobüs ile yaklaşık 20-25 saattir. Gri pasaport dışında tüm pasaportlar için Moldova'ya vize alınmalıdır. Vizeler Moldova'nın Ankara'daki büyükelçiliğinden alınmaktadır.Türkiye'den Moldova'ya uçuşlar Türk Hava Yolları(THY),Air Moldova, Moldavian Airlines, Moldova Air International ile yapılmaktadır. Moldova'da elektrik 220 volt olup Telsim ve Turkcell gibi şirketlerin telefon hatları Moldovadaki bazı anlaşmalı şirketler aracılığı ile kullanılabilir.Moldova Gümrük girişinde mutlaka mevcut dövizler bir form ile gümrük yetkililerine bildirilmelidir. Aksi taktirde Türkiye'ye dönüşte Kişinev Havaalanında sorunlar yaşanabilir. Kişinev havaalanı ile şehir merkezi arası yaklaşık 15-20 km'dir. Kişinev havaalanı Türk Firmaların mühendislik hizmetleri ile gerçekleştirilmiştir. Moldova'da tarım ürünleri ve hayvancılık ürünleri çok ucuz olup, açık Pazar ve marketlerde çeşitli yiyecekler bulunmaktadır. Kişinev'de ise bazı Türk restorantları ve lüks lokantalar büyük marketler hizmet vermektedir.
MOLDOVA HAKKINDA KISA BİLGİ
Cografik Konumu, Yüzölçümü, Nüfusu ve İdari Yapısı: Moldava Cumhuriyeti güney doğu Avrupa'da bulunan, kuzey doğu ve güneyden Ukranya, batıdan ise Romanya ile çevrili 1990 yılında Sovyetler Birliğinden ayrılarak bağımsızlığını kazanmış bir ülkedir. Yüzölçümü 33 700 kilometrekare olup nüfusu ise 4 400 000'dir. Önemli şehirleri; Başkenti Kişinev (800 000 nüfuslu), Trispol, Belts, Bender, Ribnitsa ve Komrat (Gagauz bölgesi)'dir.Resmi dili Moldavanca (Romence ile aynı) olup, Rusca'da ortak dil olarak kullanılmaktadır.Ülkedeki etnik yapı %64 Moldavan, % 14 Ukranyalı, % 13 Rus, %5 Gagauz %2 Bulgar ve %3,7'si ise diğerleridir. Kuzey bölgesinde kara iklimi, güney bölgesinde Akdeniz iklimi olmakla birlikte, Moldova yumuşak ve ılıman iklime sahiptir.Ülke yer altı zenginlikleri açısından oldukça fakirdir. Topraklarının %75'i tarıma elverişli topraklardır. %10,5 fundalık, ormanlık, %7,2 çayır ve bozkırdır.Moldova Cumhuriyeti bir tarım ve hayvancılık ülkesidir.Moldova Rusya ile Balkan ve Doğu Avrupa ülkeleri arasında geçişi sağlayan bir kavşak ülke konumundadır.
Moldova' da en önemli nehirler Dinyester ile Prut olup, herhangi bir açık deniz ile bağlantısı yoktur. Karadenize Ukranya üzerinden açılabilmektedir. Şehir planlaması eski Sovyet Birliği ülkelerinin hemen hemen tamamındaki gibi oldukça güzeldir.
TÜRKLER VE MOLDOVA
Osmanlı Akıncıları 15. asır başında Moldova topraklarına girdiler. Moldova prensliği, Fatih Sultan Mehmet'in 1455'teki ikinci Sırbistan seferi dönüşünde Osmanlı Devletine tabi olmayı kabul ettiler. Bu bölgeye "Boğdan" adı verildi. Moldovalılar, Stefan Cel Mare (Büyük Stefan)'yi "Ata" olarak kabul etmektedirler. Bazı kaynaklar Büyük Stefan'ın Gagauz Türk'ü olduğunu bildirmektedirler. Boğdan'ın (Moldova) kuzeyinde, Dinyester (Aksu) Nehri kıyısında kurulu olan Bender Kalesi Osmanlı Devletinin son sınır kalesi konumundaydı. Bender kalesini Mimar Sinan'ın yaptığı rivayet edilmektedir. 3 asır Osmanlı egemenliğinde kalan Moldova 18. Yüzyıldan itibaren Rus etkisi altına girdi. 1812 Bükreş Antlaşması ile Rus hakimiyetine giren Moldova, I. Dünya harbinden sonra Romanya'ya bağlandı. 1924 yılında Moldova yeniden Ruslar tarafından işgal edildi. 24 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını kazanan Moldova'da 1992 yılı sonuna kadar çeşitli sorunlar yaşandı. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Romanya sınırları içinde kalan Bender, 1944'te Sovyetlere dahil edildi. 1989 yılında hukuken Moldova toprağı olan Bender, Trispal ile birlikte` Rusya'nın kontrolünde ayrı bir devlet gibi yönetilmektedir. Bender'de bir Rus karargahı koğuşlandırılmış olup, ayrı bir bayrak ve para birimi kullanılmaktadır. Türkler özellikle Moldova'nın Gagauz (Gökoğuz) bölgesinde çeşitli yatırımlar yapmaktadır.Kişinev'de Türklerin açtığı çeşitli restorantlar, pastanelerin yanında özel sektörün açtığı bir özel okul bulunmaktadır. Türk üniversitelerinin bir çoğunun Moldova üniversiteleri ile yakın işbirliği bulunmaktadır.Moldova'nın başkenti Kişinev'de nüfus yaklaşık 700 bin civarındadır.
|